Tokom cele svoje istorije Srbi i Rumuni nisu bili samo najbolje komšije, već i prijatelji, čija je lojalnost izdržala svaki ispit. Samo jednom, 1394. godine, zaratili su Srbi protiv Rumuna, i to kada su srpski vladari pod prisilom, kao turski vazali, morali da se bore protiv rumunskog vojvode Jovana Mirčete. Postoji u narodu priča, ali i istorijski dokaz, kako su srpski vladari "na silu i s bolom u srcu uzeli učešća u toj borbi", i kako je Kraljević Marko izgovorio: "Molim Gospoda da svi hrišćani (Rumuni) pobede u ovom boju, pa ma ja i prvi pao u njemu". Od tada pa nadalje, kroz čitavu bolnu istoriju Srba i Rumuna, preovladava savršena sloga. Štaviše, uvek ih je vodila iskrena obostrana naklonost. Ni politička kolebanja i ratovi, ni svi austrougarski napadi nisu bili dovoljno jaki da uzdrmaju čvrsto prijateljstvo.

Ovo je početak teksta iz knjige "Istina u pogledu Rumuna u Srbiji" Tihomira R. Đorđevića, nedavno promovisane u Narodnoj biblioteci u Boru, štampane 1919. godine na francuskom i engleskom, i tek sada prevedene na srpski jezik. Upravo su se navršile 102 godine od kada je dr Tihomir Đorđević, jedan od prva dva nastavnika, na prvoj etnološkoj katedri na Balkanu (i u jugoistočnoj Evropi, osnovanoj 1906. godine) objavio putopisne beleške iz istočne Srbije u vidu knjige "Kroz naše Rumune".

		SRBI BEŽALI OD TURAKA Glavni uzrok rumunskog naseljavanja u Srbiju jeste turska invazija i sudbina kojoj je stanovništvo pod turskom dominacijom bilo prepušteno u čitavim oblastima današnje Srbije. To stanovništvo bilo je primorano da izbegne s one strane Save i Dunava. Naročito je u drugoj polovini DžVII veka veliki deo stanovništva bio prisiljen da beži. Zbog toga je broj stanovnika u tom delu zemlje stalno opadao. Plodne ravnice oko Dunava, Timoka i Morave, planine između dolina ovih reka, šume i bogati pašnjaci tih oblasti nisu mogli dugo ostati napušteni. Malo po malo, ponovo su naseljavani imigrantima sa jugozapada i juga Srbije. Čak i zapadni delovi današnje Bugarske bili su tada uvučeni u tok imigracije. Prva rumunska naseljavanja na severoistok Srbije padaju otprilike u to vreme. Pored privlačnosti napuštenih oblasti na severoistoku Srbije, Rumuni su imali i druge posebne razloge za napuštanje Rumunije i za dolazak u Srbiju, piše Tihomir R. Đorđević. SLUČAJ SELA SLATINA U prikazu svojih ekskurzija, Đorđević piše i o "slučaju sela Slatina", koje je "do pre 80 godina bilo polovina srpsko, polovina rumunsko sa tačno određenim granicama između Srba i Rumuna". Kako doslovno piše, "sada je to čisto rumunsko selo, ali se onaj deo u kome su živeli Srbi još i danas zove Srpska strana". Primer ovog, i još nekih sela, poslužio je autoru da na upadljiv način obrazloži proces "rumunizacije". On o tome govori otvoreno, pa čak i s neskrivenim zameranjem Srbima na popustljivosti. Upušta se, dalje, u procene mentaliteta i morala. DR ATANAS POPOVIĆ - JEDINI POBUNJENI RUMUN U SRBIJI U oblasti Krajina, nizvodno Dunavom prema Negotinu, na samoj obali reke, nalazi se veliko i lepo selo Mihailovac, rodno mesto dr Atanasa Popovića, jedinog pobunjenog Rumuna u Srbiji i "lidera nacionalnog pokreta Rumuna u Srbiji". Zanimljiva priča o Mihailovcu čuva se u dokumentima Nacionalnog arhiva u Beogradu.

Na promociji knjige postavljeno je i pitanje - čime je i kako, tim putopisom, ovaj kasniji akademik i veliki srpski etnolog, zadužio našu nauku? Ko je zapravo dr Tihomir R. Đorđević? Rođen je u Knjaževcu 1868. godine, a deo detinjstva proveo je u Brestovcu kod Bora. Školovao se u Aleksincu, Nišu i na Velikoj školi, gde je diplomirao 1891. Đorđević, kao nastavnik u Gimnaziji i Učiteljskoj školi u Aleksincu, pokreće i uređuje prvi etnološko-folkloristički časopis Karadžić. Godine 1902. doktorirao je u Minhenu s tezom "Cigani u Kraljevini Srbiji", postavši cenjeni ciganolog u svetu. Bio je redovni profesor kada je Velika škola prerasla u Univerzitet, a od 1937, zajedno s Nikolom Teslom, i redovni član Srpske Kraljevske akademije. Jedno vreme bio je i predsednik Prosvetnog saveta Kraljevine Jugoslavije, na čiji je predlog, 1930. godine, etnologija postala obavezni predmet u srednjim školama, a potom se našao i na čelu Srpske književne zadruge. Bio je učesnik oba balkanska rata i Prvog svetskog rata naglasio je priređivač knjige i autor pogovora "Tihomir R. Đorđević i Vlasi" mr Radomir D. Rakić.

Na skupu u Boru čulo se da je naučno delo Tihomira Đorđevića, sa više od 700 bibliografskih jedinica, od velikog značaja ne samo za etnologiju nego i kulturu, privredu, i etničku, prosvetnu i političku istoriju prvenstveno Srba, ali i drugih balkanskih naroda. Sve radove objavio je u deset knjiga nazvanih "Naš narodni život".

- On navodi da "Rumuni" žive na prostoru od planine Rtanj do Dunava, i od Velike Morave do Timoka, u četiri okruga. U drugom delu teksta nalaze se podaci o stanovništvu, gde se autor oslanja na kapitalno delo Vladimira Karića "Srbija". Pišući o etničkoj kompoziciji Oblasti Požarevačka Morava, najzapadnijem prostoru do kojeg su se proširili "Vlasi", antropogeograf Mihajlo J. Miladinović objašnjava: "Posle timočko-braničevske i kosovske struje naseljavanja, dolaze vlaški doseljenici, koji učestvuju sa 13-14 procenata po broju rodova. No, svi ovi Vlasi ne smatraju sebe za Vlahe nego za Srbe... I sam jezik kojim Vlasi govore nije čist rumunski, već neka mešavina rumunskih i srpskih reči, kako su govorili kada su se doseljavali " objasnio je mr Radomir D. Rakić.

U prvom odeljku knjige, posle uvoda nazvanog "Zašto su Rumuni naseljavali" podseća priređivač "doslovno piše: - Teritorija gde su sada Rumuni u Srbiji, bila je sastavni deo starog srpskog carstva. Tu su srpski manastiri: Gornjak, koji je podigao knez Lazar (1372-1389), Manasija koju je podigao Stefan Lazarević (1389-1427), Tumane, Bukovo, Vitovnica, Manastirica, Vratna. Tu su bili i važni srpski rudnici, koji se još s ponosom spominju u narodnim pesmama, i uspomena na njih sačuvana je na lokalnoj topografiji (Rudna Glava, Zlatovo, Zlot, Majdan Kučajna, Šaška. Poslednji naziv izveden je od imena nemačkih rudara, Sasa, koji su radili u tim rudnicima ", Timok, "zlatna reka" narodne epike, itd). Sva stara groblja iz vremena koja prethode naseljavanju Rumuna su čisto srpska, svi epitafi su srpski i odnose se samo na Srbe.

Brana Filipović (Sina)